65 qytete shqiptare – Origjina dhe kuriozitete te shumt – 40/60

65 qytete shqiptare – Origjina dhe kuriozitete te shumt – 40/60

2022
0
SHPËRNDAJE

Historia e 65 qyteteve të Shqipërisë: Kur janë themeluar, gjurmët ilire, origjina e emrit dhe kuriozitete të tjera

URA VAJGURORE

ura

Origjina e emrit: Vjen nga një urë me çimento e hekur, që besohet të jetë ndërtuar nga italianët që e përdorën për kalimin e tubave të naftës që nga Kuçova për në Vlorë

Emra të tjerë: Ura e Hasan Beut

Themeluar: Rreth 1960

Karakteristikë: Rrënojat e këmbëve të urës gjenden si dëshmitarë të ekzistencës së hershme.

Është e njohur herët për minierat sipërfaqësore të gurit.

Aktualisht ka: 5 mijë banorë.


DELVINE

delvine

Themeluar: Delvina është një qytet që përmendet që në antikitet. Rreth fundit të shekullit të XVII-të, Evlija Çelebiu e përshkruan kështu qytetin: Themeluesit e parë të Delvinës janë (Ispanja) spanjollët. Më vonë, venedikasit e shtinë në dorë me djallëzi. Kaloi në duart e sulltan Bajazitit, përsëri ra nën sundimin e të huajve dhe përsëri u mor nga sulltan Sulejmani, kur erdhi të mësyjë Korfuzin. Pushtimin e Delvinës ai ia ngarkoi Ajaz Pashës, shqiptar nga gjaku.

Objektet kryesore: Fabrika e Miellit, Fabrika e Vajit

Fabrika e Reçelit, Fabrika e Salcës (Përpunimi i domates)

NPA (Ndërmarrja e Përpunimit Artizanal, veshmbathje, tapiceri etj)

Aktualisht ka: 7 mijë banorë.


PERMET

permet

Origjina e emrit: Nga heroi i kohëve të lashta i quajtur Premt, i cili për të mos rënë i gjallë në duar të armiqve ishte hedhur nga maja e “Gurit të Qytetit”, një shkëmb në afërsi të qendrës së qytetit

Themeluar: Qyteti u krijua si një qendër administrative, në shekullin e XV dhe XVI, cituar nga të dhëna historike turke, si një lokalitet i pasur me tregje, dyqane magazina dhe bujtina, kështu kjo zonë ishte një qendër e lulëzuar komerciale.

Karakteristika: Qytet i kulturës dhe i këngës shqiptare. Ndryshe quhet edhe si qyteti i trëndafilave. Është vendlindja e disa nga patriotëve shqiptarë, ku më të njohurit janë vëllezërit Frashëri. Parku Kombëtar i Hotovës me bredhin e rrallë mesdhetar, banjat  kuruese në Bënjë, kanionet e Bënjës dhe të Lengaricës, Shtëpia e vëllezërve Frashëri,  Kishat e Leusës, Kosinës, Bualit, Bënjës pasohen nga  disa ura tipike me harqe, ndërtime të shek. të XVIII-të si ajo e Katiut apo Bënjës.

Aktualisht ka: 12 mijë banorë.


PRRENJAS

prerenjas

Origjina e emrit: Ka lidhje me fitoren e betejës së Skënderbeut në betejën e Torviollit, që e fitoi, por pati humbje të mëdha dhe se gjaku luftëtarëve rridhte si përrenj. Pikërisht nga kjo gojëdhënë u quajt Prrenjas.

Emra të mëparshëm: Fusha e Domosdovës, Fusha e Torviollit

Themeluar: 1958

Objektet kryesore: Miniera hekur-nikelit në Përrenjas-Fshat, Miniera e Nikel-Silikatit në Pishkash, e Sektori Minerar i Bushtricës dhe Skroskës

Karakteristikë: Ka pasuri të shumta minerale

Aktualisht ka: 10 mijë banorë.


ERSEKE

Ersekë_Lulishte

Themeluar: Rreth vitit 1768 me rreth 100 shtëpi

Karakteristika: Është qyteti më i lartë në Ballkan me një lartësi prej 1030 m. Në zonën e Ersekës kanë lindur një sërë patriotësh dhe personalitetesh.

Aktualisht ka: 7 mijë banorë.


KELCYRE

kelcyre

Origjina e emrit: Vjen nga fjala e greqishtes së lashtë Klisura, dhe përkthehet në shqip “vend i mbyllur”, pra Grykë.

Themeluar: Këlcyra në lashtësi ka pasur funksionin e një mansio, stacion ku ushtarët romakë kalonin natën me një garnizon që mbronte kalimin prej Adriatikut drejt Maqedonisë.

Emra të mëparshëm: Në shek. XIV qyteti kishte emrin Chisania Kisania) ose me emrin greko-romak Clazura (Klazura), Klelsoupa, Clisania (Klisania), Klisura.

Objektet kryesore: Kalaja e Ali bej Këlcyrës. Kisha e Këlcyrës, Teqeja në Këlcyrë, etj.

Karakteristika: Në grykën Këlcyrës në kohët e Fauces Antigonës, Filipi V i Maqedonisë u preu rrugën romakëve të Flaminit për në Greqi.

Qyteti ka qenë pronë e Muzakajve, Andrea Muzakës – zot i Beratit dhe Mareshall i Arbërisë (1280-1319)

Aktualisht ka: 3 mijë banorë.


KUÇOVE

Kucove-1

Origjina e emrit: (Është quajtur për disa kohë Qyteti Stalin)

Themeluar: Kuçova ka qenë vendbanimi i hershëm ilir i fisit të Desarëve.

Data me rëndësi kombëtare: Në vitin 1928 në vendin që sot quhet “Dikatër” (D4) u shpua pusi i parë i naftës në Shqipëri. Që nga ky moment Kuçova u hodh në hartat gjeologjike të botës si vendburim nafte dhe më vonë edhe në hartat politike dhe ushtarake.

Objektet kryesore: Uzina Mekanike e Naftës (U.M.N)

Uzina e Riparimit te Avionëve (U.R.A.),

Ka arritur shifrën rekord në Shqipëri për temperaturën më të lartë të regjistruar me 44,4′C në korrik 1986

Aktualisht ka: 31 mijë banorë.


TEPELENE

tepelena

Origjina e emrit: Gjeneza e emrit Tepelena është shpjeguar në mënyra të ndryshme. Ekziston varianti Tepedelenë (kokëshpues) krahas Tepe e Lenës (Kodër e Lenës) e jo më pak intrigues e bindës është emri Antibylynë (përballë Bylynëve), që më pas evoluoi në Tepelenë.

Në lashtësi, Tepelena bënte pjesë në trevën e Kaonisë.

Në fundin e shekullit të 9-të, Tepelena hyn në Themën e Nikopopjës pastaj në Despotatin e Epirit

Themeluar: Rreth shek IV

Objektet kryesore: Kalaja e Ali pashë Tepelenës

Data historike: Në shekullin e XVI, Tepelena bënte pjesë në sanxhakun e Vlorës. Më 1789 Tepelenën ra në dorë të Ali pash Tepelenës

Karakteristika: Është një vendbanim i hershem që lidhet me ndërtimin e një kështjellë në shek IV-VI, të ngritur në këtë pikë strategjike në kryqëzimin e rrugëve të Vjosës.

Uji i Ftohtë është një zonë turistike 8 km në jugë qytetit të Tepelenës.

Aktualisht ka: 12 mijë banorë.


HIMARE

himara

Origjina e emrit: Vjen nga fjala e vjetër shqipe e përdorur në këto anë “Hi(j) Marë” – “Eja Marë”, që ka të bëjë me ftesën që i bëhet një vajze apo fqinje të marrë pjesë në një gëzim familjar apo t’i bashkohet një grupi që këndon një kënge shumë-zërëshe. Një tjetër tjetër variant është se emri Himarë mund të vijë emri i një kafshe të përmendur në mitologjinë e lashtë të quajtur Chimera, një luan mitologjik.

Në kohën e Ali Pashë Tepelenës, konsulli francez i asaj kohe, Pukevil, i mrekulluar dhe i hutuar nga madhështia, bukuria, trimëria dhe ngrohtësia e viseve dhe banorëve të tyre ka bere një krahasim për “Iliadeën” e Homerit. Sipas konsullit Pukëvil, “nëse Homeri do të kishte zgjedhur malet e Himarës për skenën e “Iliadës”, gjërat do të kishin marrë rrjedhë tjetër”.

Themeluar: Përmendet që në kohët e lashta ku paraardhësit ishin fisi Ilir i Kaonëve. Historia moderne fillon në 1199, kur në qytet u vendos sundimi i Venedikasve. Në shekullin e XIII zona e Himarës u përfshi nga Karli i Anzhuinëve në atë që ai e quajti Mbretëria e Arbërisë.

Karakteristika: Në Himarë veç gjuhës shqipe flitet edhe gjuha greke. Ka të zhvilluar turizmin, tregtinë, peshkimin.

Aktualisht ka: 7 mijë banorë.


LIBOHOVE

libohove

Origjina e emrit: Emrin Libohovë duhet ta ketë marrë pas shek. të VI pasi sllavët u dyndën në Arbëri. Mbi këtë emër mendohet të ketë dy kuptime:

I pari libohova-vend buzë fushës, luginës.

I dyti libo-do të thotë i dashur me kuptimin vend i bukur dhe prapashtesa përkëdhelëse ovo.

Themeluar: Studiuesi Moikom Zeqo mendon se ka mundësi që të lokalizohet me një emër të vjetër që përmendet në hartat e lashta dhe që thirret Elaeus. Ky, sipas studiuesit Zeqo është një variant. Varianti i dytë është sipas tij përmendja e një qyteti antik me emrin Omfalius. Zeqo dhe studiues të tjerë e lidhin krijimin e qytetit me krijimin e qendrave të mëdha në luginën e Drinos si Antigonea, Adrianopoli etj.(shek.i IV-para Krishtit). Është cilësuar si një vend antik që arriti kulmin në shekullin e 17

Objektet kryesore: Kalaja e Libohovës

Karakteristika: Një nga vendet më të rëndësishme për të vizituar në këtë qytet është kështjella e motrës së Ali Pashë Tepelenës, Shanishasë, e cila u martua me një nga anëtarët e familjes Libohova

Aktualisht ka: 3 miië banorë.